Τι κάνουμε όταν…ένα παιδί συνηθίζει να τρώει ακατάστατα

Τι κάνουμε όταν…ένα παιδί συνηθίζει να τρώει ακατάστατα

Προσαρμογή -

επιμέλεια κειμένου

Νίκη Μουλαγιάννη,

MSc Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Οικογενειακή Θεραπεύτρια

ΕΝΙΣΧΥΣΗ

ΚΑΤΑΛΛΗΛΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΓΗΤΟ ΣΤΟ

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

«Αναστασία, χρησιμοποίησε το πιρούνι σου!», φωνάζει ο εκπαιδευτικός. Η τετράχρονη Αναστασία είναι πασαλειμμένη με σάλτσα ντομάτας στα χέρια και το πρόσωπο. Ο εκπαιδευτικός αγανακτισμένος σπεύδει να καθαρίσει τα χέρια, το πρόσωπο και τα μαλλιά της Αναστασίας με μία πετσέτα. «Τώρα χρησιμοποίησε το πιρούνι σου!» Η Αναστασία πιάνει το πιρούνι και ανακατεύει το φαγητό μέσα στο πιάτο της, με αποτέλεσμα μια μεγάλη ποσότητα να πέσει πάνω στο τραπέζι. Στη συνέχεια αποφασίζει να αφήσει το πιρούνι και να χρησιμοποιήσει ξανά τα χέρια της ρίχνοντας το φαγητό πάνω στα ρούχα της και στο πάτωμα. Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει καθημερινά. Ο εκπαιδευτικός δεν ξέρει πλέον πώς να το αντιμετωπίσει.

Παρατηρώντας τη συμπεριφορά του παιδιού

Η αρνητική συμπεριφορά αφορά στο ότι το παιδί στη διάρκεια του φαγητού συνηθίζει να τρώει ακατάστατα με αποτέλεσμα να πασαλείβεται και να λερώνεται με φαγητό. Παρατηρώντας συστηματικά τη συμπεριφορά του παιδιού, ο εκπαιδευτικός μπορεί να αποκτήσει μια καλύτερη εικόνα σχετικά με το πόσο συχνά εμφανίζεται η συγκεκριμένη αρνητική συμπεριφορά.

Τι κάνει συνήθως το παιδί που καταλήγει στο να τρώει ακατάστατα:

• Το παιδί δυσκολεύεται να τοποθετήσει το φαγητό του στο πιρούνι ή το κουτάλι.

• Το παιδί στριφογυρίζει το πιρούνι ή το κουτάλι όταν τρώει και το φαγητό χύνεται.

• Το παιδί δυσκολεύεται να τοποθετήσει επιτυχώς το φαγητό του στο στόμα του χρησιμοποιώντας πιρούνι ή κουτάλι.

• Το παιδί τρώει με τα χέρια ακόμα και στην περίπτωση που χρειάζεται πιρούνι ή κουτάλι.

• Το παιδί σκουπίζει τα λερωμένα χέρια του πάνω στα ρούχα του, τα μαλλιά του, στο τραπέζι κ.λπ.

• Το παιδί συνηθίζει να πετάει ή να φτύνει το φαγητό του κάτω, πάνω στο τραπέζι, στο πιάτο του, στα ρούχα του, ή ακόμα πάνω στα άλλα παιδιά.

• Το παιδί συνηθίζει να παίζει με το φαγητό του ή να ανακατεύει διάφορα φαγητά σκόπιμα.

• Το παιδί συνήθως είναι αδέξιο ρίχνοντας κάτω ποτήρια, πιάτα κ.λπ. την ώρα του φαγητού.

Υπάρχει κάποια σχέση ανάμεσα στο φαγητό που σερβίρεται και στον τρόπο που τρώει το παιδί;

Το παιδί τρώει ακατάστατα:

• Με οτιδήποτε σερβίρεται.

• Όταν σερβίρονται υγρά φαγητά, όπως σούπες.

• Όταν σερβίρονται μαλακά φαγητά, όπως μακαρόνια, πουρές κ.λπ.

• Όταν χρειάζεται να χρησιμοποιήσει πιρούνι ή κουτάλι. Δε δυσκολεύεται όταν το φαγητό τρώγεται με τα χέρια.

Επικοινωνία με την οικογένεια

Αφού ο εκπαιδευτικός παρατηρήσει συστηματικά τη συμπεριφορά του παιδιού, το επόμενο βήμα είναι η συνάντηση με τους γονείς του. Στόχος της συγκεκριμένης συνάντησης είναι ο εκπαιδευτικός να συλλέξει πληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά του παιδιού κατά τη διάρκεια των γευμάτων στο σπίτι. Για παράδειγμα, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να ενημερωθεί σχετικά με το αν το παιδί συνηθίζει να τρώει ακατάστατα και στο σπίτι, αν τρώει μόνο του ή αν το ταΐζει κάποιος ενήλικας, με αποτέλεσμα να μην έχει μάθει να αυτοεξυπηρετείται όσον αφορά στο φαγητό, καθώς και πώς οι γονείς αντιμετωπίζουν την αρνητική συμπεριφορά. Στη συνέχεια, γονείς και εκπαιδευτικός θα πρέπει να συζητήσουν από κοινού εναλλακτικές προκειμένου να περιορίσουν την παραπάνω αρνητική συμπεριφορά. Τέλος, είναι σημαντικό ο εκπαιδευτικός να βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία και συνεργασία με τους γονείς του παιδιού προκειμένου να ενημερώνονται σχετικά με οποιαδήποτε εξέλιξη υπάρχει στη συμπεριφορά του.

Εξετάζοντας τις συνέπειες

Ένα παιδί που έχει συμπληρώσει το τρίτο έτος της ηλικίας του είναι σε θέση να αυτοεξυπηρετείται σε ικανοποιητικό βαθμό όσον αφορά στη διαδικασία του φαγητού. Οι περιπτώσεις που το παιδί λερώνεται, χύνει το φαγητό του κ.λπ. σταδιακά περιορίζονται και συνήθως συμβαίνουν μόνο με «δύσκολα» φαγητά. Ωστόσο, αν ένα παιδί εξακολουθεί να εμφανίζει δυσκολίες με το φαγητό αυτό μπορεί να οφείλεται στους εξής λόγους: α) πιθανότατα υπάρχει δυσκολία στην αντίληψη ή κάποια εξελικτική καθυστέρηση που δυσκολεύει το σωστό συντονισμό του παιδιού, β) το παιδί με τη συγκεκριμένη αρνητική συμπεριφορά θέλει να τραβήξει την προσοχή των άλλων και γ) υπάρχει ένας συνδυασμός των δύο παραπάνω λόγων.

Διερευνώντας

εναλλακτικές

Ο εκπαιδευτικός είναι σημαντικό να λάβει υπόψη του τα παρακάτω πριν προχωρήσει σε συγκεκριμένη παρέμβαση αλλαγής της αρνητικής συμπεριφοράς:

• Κάποιο πιθανό πρόβλημα στην όραση μπορεί να είναι η αιτία για τον ακατάστατο τρόπο που τρώει το παιδί. Σε αυτή την περίπτωση το παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να πιάσει το φαγητό με το πιρούνι ή το κουτάλι και στη συνέχεια να το τοποθετήσει με επιτυχία στο στόμα του. Αν ο εκπαιδευτικός έχει κάποια τέτοια υποψία καλό θα είναι να ενημερώσει τους γονείς του παιδιού προκειμένου να συμβουλευθούν κάποιον ειδικό.

• Είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψη μας την ηλικία του παιδιού όταν εξετάζουμε τον τρόπο που τρώει. Ένα παιδί στην ηλικία των δύο ετών και στην αρχή του τρίτου έτους δεν είναι εξοικειωμένο πλήρως με τη διαδικασία του φαγητού, το να χρησιμοποιεί δηλαδή πιρούνι ή κουτάλι, να τρώει μόνο του ή να τρώει χωρίς να λερώνεται. Από την ηλικία των τρεισήμισι και σίγουρα στην ηλικία των τεσσάρων ετών το παιδί θα πρέπει να είναι εξοικειωμένο με την παραπάνω διαδικασία σε μεγαλύτερο βαθμό.

• Το παιδί θα πρέπει να ενθαρρύνεται από τους ενήλικες να τρώει προσεκτικά και με τάξη. Ένα περιποιημένο τραπέζι κι ένα προσεκτικά σερβιρισμένο φαγητό λειτουργούν θετικά κι ενθαρρυντικά προς αυτή την κατεύθυνση.

• Τα πιάτα και τα μαχαιροπίρουνα των παιδιών θα πρέπει να έχουν μικρό μέγεθος και να είναι ελαφριά, ώστε να διευκολύνουν τα παιδιά να τα κρατούν και να τα χρησιμοποιούν αποτελεσματικά.

Μια διαφορετική προσέγγιση

Στόχος μας είναι το παιδί να αρχίσει να τρώει προσεκτικά και με τάξη, χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα σκεύη, χωρίς να λερώνεται και να χύνει το φαγητό του. Η προσέγγιση που περιγράφεται παρακάτω βασίζεται στο συμπέρασμα ότι η αρνητική συμπεριφορά οφείλεται εν μέρει στη δυσκολία του παιδιού λόγω αντιληπτικών και εξελικτικών δυσκολιών, αλλά και στην προσπάθειά του να τραβήξει την προσοχή των ενηλίκων. Η συγκεκριμένη προσέγγιση περιλαμβάνει τα εξής βήματα:

• Συστηματικά βοηθάμε το παιδί να αποκτήσει κατάλληλες δεξιότητες όσον αφορά στον τρόπο που τρώει.

• Ενισχύουμε την αποδεκτή συμπεριφορά.

• Αγνοούμε την αρνητική συμπεριφορά.

Συστηματικά βοηθάμε το παιδί να αποκτήσει κατάλληλες δεξιότητες όσον αφορά στον τρόπο που τρώει

Στη συνέχεια, παρουσιάζονται οι δύο πιο συχνές αρνητικές συμπεριφορές που χρησιμοποιεί το παιδί όταν τρώει, καθώς και τρόποι με τους οποίους ο εκπαιδευτικός μπορεί να παρέμβει προκειμένου να βελτιώσει την αρνητική συμπεριφορά. Είναι σημαντικό ο εκπαιδευτικός να εφαρμόσει τις παρακάτω παρεμβάσεις αυθόρμητα, ενώ κάθεται δίπλα στο παιδί κατά τη διάρκεια του φαγητού.

• Δυσκολία να πιάσει το φαγητό με το πιρούνι ή το κουτάλι. Η δυσκολία αυτή έχει ως αποτέλεσμα το παιδί να ρίχνει κάτω ή πάνω του το φαγητό, να λερώνεται ή να χρησιμοποιεί τα χέρια του προκειμένου να φάει. Στόχος είναι το παιδί να αποκτήσει το σωστό συντονισμό προκειμένου να τοποθετεί το φαγητό πάνω στο πιρούνι ή το κουτάλι με επιτυχία. Αρχικά ο εκπαιδευτικός διερευνά αν το παιδί γνωρίζει αν πρέπει να χρησιμοποιήσει πιρούνι ή κουτάλι ή ακόμα και το χέρι του για το φαγητό που βρίσκεται μπροστά του, καθώς δεν τρώγονται όλα τα φαγητά με τον ίδιο τρόπο. Επαινούμε θετικές απαντήσεις διαφορετικά εξηγούμε με λογικά επιχειρήματα πώς θα πρέπει να τρώγονται διαφορετικά είδη φαγητού (π.χ. κρέας, σούπα, ψωμί κ.λπ.). Στη συνέχεια, κρατώντας το χέρι του παιδιού δείχνουμε πώς μπορεί να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά το πιρούνι ή το κουτάλι αντίστοιχα. Επαναλαμβάνουμε για όσες φορές χρειαστεί. Στη συνέχεια αφήνουμε το παιδί να δοκιμάσει μόνο του. Αν αποτύχει επαναλαμβάνουμε μαζί του τη διαδικασία, ενώ όσο περισσότερο το παιδί εξοικειώνεται με αυτή, ελαττώνουμε τη βοήθειά μας σταδιακά. Να σημειωθεί ότι στην περίπτωση που χρησιμοποιείται πιρούνι το φαγητό θα πρέπει να είναι κομμένο σε μικρές μπουκιές.

• Δυσκολία να τοποθετήσει το φαγητό στο στόμα του με επιτυχία. Στην περίπτωση αυτή καθοδηγούμε το παιδί βήμα προς βήμα ως προς το πώς τοποθετούμε το φαγητό στο κατάλληλο σκεύος, πώς κρατάμε το σκεύος ίσια ώστε να μη ρίξουμε το φαγητό, πώς τοποθετούμε το φαγητό στο στόμα, μασάμε και καταπίνουμε. Καθοδηγούμε το παιδί επαναλαμβάνοντας την παραπάνω διαδικασία για όσες φορές και μέρες χρειαστεί. Όσο περισσότερο το παιδί εξοικειώνεται με αυτή τόσο μειώνεται σταδιακά και η βοήθεια του εκπαιδευτικού. Είναι σημαντικό να δείχνουμε αλλά και να εξηγούμε παράλληλα με λόγια στο παιδί την όλη διαδικασία, ενώ ταυτόχρονα το επαινούμε κάθε φορά που καταφέρνει μόνο του να φάει αργά χωρίς να ρίξει το φαγητό του. Η βοήθεια του εκπαιδευτικού σταματάει εντελώς όταν το παιδί έχει εξοικειωθεί πλήρως με τη σωστή διαδικασία φαγητού.

Στην περίπτωση που το παιδί παρουσιάζει αρνητικές συμπεριφορές που δεν αναφέρονται παραπάνω ο εκπαιδευτικός ακολουθεί τα ίδια βήματα. Αρχικά εξετάζει τη συμπεριφορά στην οποία επιθυμεί να παρέμβει. Στη συνέχεια τη χωρίζει σε βήματα και βοηθά το παιδί να κατακτήσει την επιθυμητή συμπεριφορά μέσω άμεσης καθοδήγησης. Όσο το παιδί εξοικειώνεται με την καινούργια συμπεριφορά τόσο ο εκπαιδευτικός μειώνει σταδιακά τη βοήθειά του.

Ενισχύουμε την αποδεκτή συμπεριφορά

Η ενίσχυση θετικών και αποδεκτών συμπεριφορών είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν ασχολούμαστε με παιδιά. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να ενισχύει γενναιόδωρα την κατάκτηση μιας καινούργιας συμπεριφοράς, ακόμα κι αν πρόκειται για μια αυθόρμητη αντίδραση ή ένα μικρό βήμα του παιδιού (π.χ. να φάει με πιρούνι ή κουτάλι, να μη ρίξει το φαγητό του στο τραπέζι, να μη χρησιμοποιήσει τα χέρια του για να φάει κ.λπ.). Είναι σημαντικό να επιβραβεύουμε το παιδί για κάθε θετική προσπάθεια τονίζοντάς του πόσο καλά τα έχει καταφέρει. Ο έπαινός μας μπορεί να αυξάνει κάθε φορά που το παιδί καταφέρνει και κάτι περισσότερο (π.χ. να ολοκληρώσει ένα γεύμα με επιτυχία). Με τα παραπάνω το παιδί αρχίζει να αισθάνεται αποδεκτό, ενισχύεται η αυτοπεποίθησή του, ενώ παράλληλα ενθαρρύνεται να προσπαθήσει όλο και περισσότερο.

Αγνοούμε την αρνητική συμπεριφορά

Στην περίπτωση που η αρνητική συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα αντιληπτικών και εξελικτικών δυσκολιών του παιδιού, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να συνεχίσει να εκπαιδεύει το παιδί προκειμένου να κατακτήσει την καινούργια συμπεριφορά και να επιβραβεύει κάθε επιτυχημένη προσπάθειά του. Όταν όμως η αρνητική συμπεριφορά οφείλεται στην προσπάθεια του παιδιού να τραβήξει την προσοχή του ενήλικα, τότε ο εκπαιδευτικός ακολουθεί τα παρακάτω:

• Με σταθερή φωνή προειδοποιούμε το παιδί ότι δεν μπορεί να επαναλάβει την αρνητική συμπεριφορά.

• Αν το παιδί συνεχίζει την ανεπιθύμητη συμπεριφορά απομακρύνουμε από μπροστά του οτιδήποτε σχετίζεται με αυτή (φαγητό, πιάτο, ποτήρι, πιρούνι κ.λπ.).

• Γυρίζουμε την πλάτη μας στο παιδί, δεν το κοιτάμε, δεν του μιλάμε και γενικότερα αγνοούμε οτιδήποτε κάνει.

• Ύστερα από κάποια λεπτά τοποθετούμε μπροστά στο παιδί το πιάτο με το φαγητό, το ποτήρι και το πιρούνι ή κουτάλι χωρίς να σχολιάσουμε την προηγούμενη αρνητική συμπεριφορά.

• Καθοδηγούμε το παιδί να φάει σωστά, ενώ ταυτόχρονα το επιβραβεύουμε για κάτι θετικό που έκανε μέσα στην ημέρα ή στο παρελθόν.

• Επαναλαμβάνουμε την παραπάνω διαδικασία κάθε φορά που το παιδί σκόπιμα συμπεριφέρεται αρνητικά στη διάρκεια του φαγητού.

Διατηρώντας τις αλλαγές

Είναι σημαντικό για κάποιο διάστημα ο εκπαιδευτικός να καταγράφει τις περιπτώσεις ανεπιθύμητης συμπεριφοράς, ώστε να παρεμβαίνει ανάλογα και ταυτόχρονα να αξιολογεί την πρόοδο του παιδιού. Ακόμα κι όταν ο στόχος έχει επιτευχθεί, δηλαδή το παιδί έχει κατορθώσει με επιτυχία να τρώει σωστά, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να ενισχύει περιοδικά την καινούργια συμπεριφορά του παιδιού. Επιπλέον, θα πρέπει να προσφέρει τη βοήθειά του και να καθοδηγεί το παιδί οποτεδήποτε χρειάζεται. Στην περίπτωση που το παιδί επαναλάβει την αρνητική συμπεριφορά, ο εκπαιδευτικός την αγνοεί όπως περιγράψαμε παραπάνω.

ΆΡΘΡΑ

Τα νεραϊδάκια με τα πινέλα

Κουκλοθέατρο | TA ΝΕΡΑΪΔΑΚΙΑΜΕ ΤΑ ΠΙΝΕΛΑ Γράφει η Δανάη Παπαδάκη ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Ήταν μια γκρίζα...

Πολύχρωμα φτερά και σαν ψαλίδι η ουρά

Κουκλοθέατρο | ΠΟΛΥΧΡΩΜΑ ΦΤΕΡΑ ΚΑΙ ΣΑΝ ΨΑΛΙΔΙ Η ΟΥΡΑ Γράφει η Φυλλιώ Νικολούδη, Διδάκτωρ...