Η Ευρωπαϊκή μέρα προστασίας προσωπικών δεδομένων γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 28 Ιανουαρίου. Σκοπός της είναι η ενημέρωση του πολίτη για τους τρόπους προστασίας της ιδιωτικής του ζωής, τη στιγμή που ειδικά μέσω διαδικτύου, ζητούνται σε καθημερινή βάση στοιχεία που την αφορούν.
Πώς όμως μπορούμε να διδάξουμε από νωρίς ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, να γνωρίζει ποιες προσωπικές του πληροφορίες του θα μοιραστεί με τους άλλους ανθρώπους και ποιες όχι. Και κατά μια ευρύτερη έννοια, πώς θα μάθει να προστατεύει τον εαυτό του;
Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, σταδιακά αποκτούν κοινή λογική. Η κοινή λογική αναπτύσσεται περίπου στα 7 έτη. Σχετίζεται άμεσα με την ικανότητά τους να επιλέγουν μεταξύ σωστού και λάθους για την προστασία του εαυτού τους καθώς επίσης και με τη δυνατότητά τους να είναι υπεύθυνα και ανεξάρτητα.
Τα παιδιά μαθαίνουν να αποκτούν κοινή λογική με τρεις τρόπους:
- Μέσα από οδηγίες. Ο παιδαγωγός ή ο γονέας δίνει οδηγίες ή μικρές κατευθύνσεις που θα βοηθήσουν το παιδί να επιλέξει σωστά σε ένα ζήτημα που το αφορά. Ακόμα, συζητά μαζί του για κάποιους κανόνες που θα πρέπει να ακολουθεί. Για παράδειγμα, εξηγεί ότι μπορεί να αναφέρει το όνομά του, όταν ρωτηθεί, σε έναν γνωστό του μπαμπά ή της μαμάς, αλλά όχι σε έναν άγνωστο.
- Μέσα από παραδείγματα. Ο παιδαγωγός ή ο γονέας σκαρφίζεται διάφορα σενάρια και παροτρύνει τα παιδιά να σκεφτούν τι θα πρέπει να κάνουν. Για παράδειγμα:
- Τι κάνουμε αν κάποιος άγνωστος μας ζητήσει να τον ακολουθήσουμε;
- Τι κάνουμε αν κάποιος άγνωστος μας ρωτήσει που μένουμε;
- Τι κάνουμε αν ένας συμμαθητής μας, μας ρωτήσει που μένουμε;
- Τι κάνουμε αν η θεία μας, μας ρωτήσει ποιο είναι το αγαπημένο μας παιχνίδι;
- Τι κάνουμε αν ένας άγνωστος μας προσφέρει ένα δώρο ή ένα γλυκό;
- Μέσα από πρακτική εξάσκηση. Στο μέτρο του δυνατού, ο παιδαγωγός ή ο γονέας δίνει στο παιδί τη δυνατότητα να κάνει απλές επιλογές. Αν δεν κάνει (δει ή ακούσει) και λάθος επιλογές, δεν θα μπορέσει ποτέ να τις διακρίνει από τις σωστές και να εκτιμήσει τις φυσικές συνέπειές τους. Οι επιλογές αυτές μπορεί να αφορούν στο τι θα φορέσει, τι θα φάει, τι θα πάρει μαζί του στη τσάντα του, τι και πόσο θα διαβάσει κ.τ.λ. Το ένστικτο επιβίωσης τον παιδιών είναι αρκετά ισχυρό και είναι σημαντικό οι ενήλικες να το εμπιστευτούν, προτού κάνουν οποιαδήποτε παρέμβαση.
Προτάσεις για να μάθει το μικρό παιδί να προστατεύει τον εαυτό του και να επιλέγει σωστά όταν πρέπει να δώσει
ή να μοιραστεί πληροφορίες.
Θεωρείται αυτονόητο ότι ένα παιδί προσχολικής ηλικίας δεν μπορεί να γράψει ή να μοιραστεί προσωπικά του δεδομένα μέσω διαδικτύου. Τι μπορούμε όμως να κάνουμε ώστε μεγαλώνοντας να μάθει να προστατεύει τον εαυτό του;
1. Διαβάζουμε πολλά βιβλία στα παιδιά που μιλούν για τον κόσμο γύρω τους. Επιλέγουμε και ρεαλιστικές ιστορίες που απεικονίζουν την πραγματικότητα, όπως θα μπορούσαν να τη ζουν τα παιδιά.
Κάποια βιβλία που προτείνονται είναι τα ακόλουθα:
- Moore-Mallinos, J. Χάθηκα! Αθήνα: Παρισιάνου Α.Ε.
Δείτε το βιβλίο ΕΔΩ: https://www.diptyxo.gr/product-display/4370/hathika
- Scheneider, L. Η Κόνι χάνεται. Αθήνα: Παρισιάνου Α. Ε.
Δείτε το βιβλίο ΕΔΩ: https://www.diptyxo.gr/product-display/4371/i-koni-hanetai
- Σέιμπολτ, Φ. Ο Τεό μαθαίνει να λέει όχι. Αθήνα: Διάπλαση.
Δείτε το βιβλίο ΕΔΩ: https://www.diptyxo.gr/product-display/3311/o-teo-mathainei-na-leei-ohi
2. Τους μαθαίνουμε να χρησιμοποιούν το τηλέφωνο για να ζητήσουν βοήθεια (π.χ. 100: Τηλεφωνική επικοινωνία για άμεση αστυνομική επέμβαση) και αντίστοιχα προσπαθούμε από νωρίς, να αποστηθίσουν το δικό τους τηλέφωνο τους. Το ίδιο κάνουμε και με τη διεύθυνση του σπιτιού τους ή την οδό που μένουν. Παράλληλα αναφέρουμε ότι οι συγκεκριμένες πληροφορίες είναι προσωπικές τους, που δεν πρέπει να μοιράζονται με αγνώστους.
3. Παρακολουθούμε από απόσταση πώς συμπεριφέρονται και αλληλεπιδρούν με τους άλλους, στον κήπο του σχολείου, σε μία εκδρομή ή στην πλατεία. Παρεμβαίνουμε μόνο όταν είναι πραγματικά απαραίτητο. Χρησιμοποιούμε παραδείγματα από τις αλληλεπιδράσεις τους στα πλαίσια της ομάδας, για να εξηγήσουμε ποιες συμπεριφορές μας προστατεύουν και ποιες όχι.
4. Διδάσκουμε στα παιδιά ποιος είναι ο γνωστός και ποιος είναι ο άγνωστος άνθρωπος. Επίσης, ποιες πληροφορίες μοιραζόμαστε στους γνωστούς και τι απαντάμε ή κάνουμε όταν κάποιος άγνωστος ρωτήσει ή ζητήσει κάτι από εμάς.
5. Διδάσκουμε στα παιδιά τι σημαίνει προσωπικές πληροφορίες που δεν θα πρέπει να μοιραζόμαστε με αγνώστους. Αυτές είναι:
- Το ονοματεπώνυμο μας
- Η διεύθυνση μας
- Οι ημερομηνία γέννησής μας
- Πληροφορίες για τους γονείς μας
- Το τηλέφωνό μας
- Οι φωτογραφίες μας.
6. Συμπληρώνουμε με τη βοήθεια των γονέων το φύλλο εργασίας που διατίθεται. Τα παιδιά ζωγραφίζουν τα πρόσωπα (και ο ενήλικας γράφει από κάτω τα ονόματα) των προσώπων που θεωρούνται γνωστοί και βρίσκονται μέσα στον κύκλο εμπιστοσύνης.
Και κάτι ακόμα!
Στην επίσημη ιστοσελίδα της Αρχής Προσωπικών Δεδομένων (www.dpa.gr) υπάρχει μία σύνδεση που αφορά στους «μικρούς πολίτες». Περιλαμβάνει έναν πλήρη οδηγό με συμβουλές, πληροφορίες και προτάσεις για τη χρήση του διαδικτύου με ασφάλεια. Αν και απευθύνεται σε ηλικίες δημοτικής εκπαίδευσης, αξίζει ο παιδαγωγός να τις διαβάσει.
