Άρθρα

Οικονομική κρίση: Πώς μπορεί ο εκπαιδευτικός να βοηθήσει παιδιά και γονείς να διαχειριστούν αποτελεσματικά αβέβαιες και κρίσιμες καταστάσεις

Οικονομική κρίση: Πώς μπορεί ο εκπαιδευτικός να βοηθήσει παιδιά και γονείς να διαχειριστούν αποτελεσματικά αβέβαιες και κρίσιμες καταστάσεις

Προσαρμογή -

επιμέλεια κειμένου

Νίκη Μουλαγιάννη,

MSc Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Η οικονομική κρίση που βιώνει η χώρα μας τα τελευταία χρόνια, καθώς και οι συνέπειές της, μπορούν να προκαλέσουν μεγάλη αναστάτωση και ανησυχία στα παιδιά. Επιπλέον, η σύγχυση και η αβεβαιότητα των γονιών, όσον αφορά στην οικονομική κατάσταση, μπορεί εύκολα να μεταδοθεί στα παιδιά προκαλώντας στα ίδια αγωνία, ανασφάλεια ακόμα και φόβο.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού σε περιόδους κρίσεων είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Ο εκπαιδευτικός καλείται να βοηθήσει τόσο τα παιδιά όσο και τους γονείς τους να κατανοήσουν αυτό που πραγματικά συμβαίνει, πώς τα γεγονότα επηρεάζουν ή όχι τις ζωές τους, καθώς και πώς να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους. Επομένως, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι εξοπλισμένος με την κατάλληλη γνώση και ψυχική δύναμη προκειμένου να στηρίξει αποτελεσματικά γονείς και παιδιά σε μια δύσκολη περίοδο. Πιο συγκεκριμένα θα πρέπει:

• Να διαχωρίσει τη δουλειά του από την προσωπική του ζωή. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι και ο ίδιος σε θέση να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τα συναισθήματα που του δημιουργεί η οικονομική κρίση σε προσωπικό επίπεδο, προκειμένου να μη μεταφέρει τη δική του πιθανή ανασφάλεια και ανησυχία στα παιδιά. Είναι σημαντικό λοιπόν να μοιράζεται και να συζητά για τα δύσκολα αυτά συναισθήματα με συναδέλφους, φίλους ή άλλα οικεία και κοντινά πρόσωπα. Η επικοινωνία και το μοίρασμα βοηθά σημαντικά στην αποφόρτιση της αρνητικής συναισθηματικής κατάστασης του ατόμου, καθώς και στην εύρεση κάποιας λύσης ορισμένες φορές.

• Να θέτει ρεαλιστικούς στόχους και να μην υπερβαίνει τις δυνατότητές του. Συχνά ο εκπαιδευτικός πιστεύει ότι το να είναι ικανός και αποτελεσματικός στη δουλειά του μεταφράζεται με το να μπορεί να λύνει όλα τα προβλήματα των μαθητών. Δυστυχώς, κάτι τέτοιο δεν είναι ρεαλιστικό και πάντα εφικτό και το μόνο που επιτυγχάνεται είναι η συναισθηματική φόρτιση και το αυξημένο άγχος του εκπαιδευτικού. Για αυτό το λόγο ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να έχει ρεαλιστικές προσδοκίες σχετικά με τη βοήθεια που μπορεί να προσφέρει, όσο και να νοιάζεται τους μαθητές του. Επιπλέον, θα πρέπει να μάθει να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τη συναισθηματική εμπλοκή του με τα προβλήματα που μπορεί να έχουν οι μαθητές και οι γονείς τους λόγω της κρίσης. Η υπερβολική εμπλοκή με τα οικογενειακά προβλήματα των μαθητών μπορεί να καταστήσει τον εκπαιδευτικό ευάλωτο και ανεπαρκή στο ρόλο του.

• Να ζητά και ο ίδιος τη βοήθεια του σχολικού ψυχολόγου όταν χρειάζεται. Πολύ συχνά και ο εκπαιδευτικός έχει ανάγκη από συναισθηματική στήριξη και καθοδήγηση ώστε να είναι αποτελεσματικός στο ρόλο του. Η συνεργασία με το σχολικό ψυχολόγο, αν αυτή είναι εφικτή, μπορεί να συμβάλει στη ψυχική ενδυνάμωση του εκπαιδευτικού, στην εύρεση εναλλακτικών λύσεων, καθώς και στην υιοθέτηση αποτελεσματικών στρατηγικών στην επίλυση των δυσκολιών και των προβλημάτων που αντιμετωπίζει.

• Να διαθέτει χρόνο για τον εαυτό του. Η ενασχόληση με δραστηριότητες, η άθληση, οι κοινωνικές συναναστροφές βοηθούν αποτελεσματικά στη ψυχική ενδυνάμωση, την επικέντρωση στον εαυτό, την ανανέωση και τη μείωση του άγχους. Είναι σημαντικό, ο εκπαιδευτικός να μπορεί να βρίσκει διεξόδους, όπου θα έχει τη δυνατότητα να αποστασιοποιείται από την καθημερινή δύσκολη πραγματικότητα, ώστε ανανεωμένος να επιστρέφει και να συνεχίζει να προσφέρει μέσα από το ρόλο του.

Όσον αφορά στα παιδιά ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι διαθέσιμος και προετοιμασμένος για οποιαδήποτε συζήτηση αφορά στην οικονομική κρίση και τις συνέπειές της. Θα πρέπει να είναι ενημερωμένος σχετικά με τον ευάλωτο πληθυσμό της τάξης του (π.χ. παιδιά των οποίων οι γονείς είναι άνεργοι), καθώς η οικονομική κρίση μπορεί να μην επηρεάζει το ίδιο όλα τα παιδιά. Πιο συγκεκριμένα λοιπόν ο εκπαιδευτικός θα πρέπει:

• Να είναι καθησυχαστικός, αλλά ειλικρινής. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να μιλήσει ανοιχτά στα παιδιά γι’ αυτό που συμβαίνει, να αναγνωρίσει τις προκλήσεις και την αβεβαιότητα που υπάρχει, αλλά ταυτόχρονα να είναι ψύχραιμος και καθησυχαστικός ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν καλά.

• Να ενθαρρύνει τα παιδιά να εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Θα πρέπει να επιτρέπει στα παιδιά να εκφράζουν τα συναισθήματα και τους προβληματισμούς τους σχετικά με την κατάσταση που βιώνουν, καθώς το μοίρασμα συνδέει τους ανθρώπους και τους δημιουργεί μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας. Επιπλέον, μπορεί να τους τονίσει ότι και οι μεγάλοι μπορεί να έχουν τις ίδιες ανησυχίες και προβληματισμούς με εκείνα, διαβεβαιώνοντάς τα με αυτόν τον τρόπο ότι οι αντιδράσεις τους είναι απολύτως αναμενόμενες και φυσιολογικές.

• Να ενθαρρύνει τα παιδιά να διατηρήσουν τις συνήθειές τους. Σε μια κρίσιμη περίοδο που όλα γύρω μας μπορεί να καταρρέουν, η διατήρηση μιας συνήθειας βοηθά στη μείωση της ανησυχίας κι ενισχύει την ασφάλεια. Τα παιδιά θα πρέπει να ενθαρρύνονται να ακολουθούν το σχολικό τους πρόγραμμα και τις εξωσχολικές τους δραστηριότητες όπως και πριν, στο βαθμό που κάτι τέτοιο είναι εφικτό.

• Να είναι αισιόδοξος. Θα πρέπει να τονίσει στα παιδιά ότι οι άνθρωποι που διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα συναισθήματά τους, που περιβάλλονται από ανθρώπους που τους στηρίζουν και τους αγαπούν, μπορούν ακόμα και σε δύσκολες καταστάσεις να προσαρμοστούν και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις απώλειές τους.

• Να είναι καλός ακροατής και παρατηρητής. Ορισμένα παιδιά μπορεί να έχουν ανάγκη να μιλήσουν περισσότερο για την οικονομική κρίση και τις συνέπειές της, άλλα πάλι όχι. Αυτό εξαρτάται από τις διαφορετικές ηλικίες των παιδιών, ή στο κατά πόσο ή όχι η οικονομική κρίση επηρεάζει τα ίδια και τις οικογένειές τους. Ο εκπαιδευτικός είναι σημαντικό να μπορεί να αντιληφθεί τέτοιου είδους διαφοροποιήσεις και να λειτουργεί ανάλογα. Επιπλέον, τα μικρότερα παιδιά μπορεί να δυσκολεύονται να εκφράσουν λεκτικά αυτό που αισθάνονται. Στην περίπτωση αυτή δίνεται προσοχή σε οποιαδήποτε αλλαγή στη συμπεριφορά τους ή στις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις.

• Να αποφεύγει τις κατηγορίες. Ανεξάρτητα με την οποιαδήποτε άποψη που μπορεί να έχει ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να αποφεύγει να κάνει συζητήσεις με τα παιδιά που καλλιεργούν το μίσος, το διχασμό και ενθαρρύνουν την οργή, το θυμό και το φανατισμό. Αντίθετα, θα πρέπει να ενθαρρύνει τα παιδιά να εκφράζουν ελεύθερα τη γνώμη τους, αλλά ταυτόχρονα να σέβονται και τη διαφορετική γνώμη του άλλου.

• Να προτρέπει τα παιδιά να μιλάνε σε εκείνον ή στους γονείς τους. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να τονίσει στα παιδιά ότι είναι διαθέσιμος για εκείνα οποιαδήποτε στιγμή τον χρειάζονται. Επίσης, θα πρέπει να νιώθουν άνετα να μιλήσουν σε κάποιο γονιό ή ενήλικα που αισθάνονται κοντά τους, όταν νιώθουν μπερδεμένα ή αναστατωμένα γι’ αυτό που βιώνουν.

• Να ενθαρρύνει τη συμμετοχή σε συλλογικές δραστηριότητες. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να οργανώσει μαζί με τα παιδιά και τους γονείς τους δράσεις με σκοπό να προσφέρουν στην κοινότητα ή να βοηθήσουν ευάλωτες και ευπαθείς ομάδες. Η συμμετοχή σε τέτοιες δράσεις συνδέει και ενώνει τους ανθρώπους, ενισχύει την έννοια του ανήκω και της κοινότητας, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί μια αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας.

Ταυτόχρονα, ο εκπαιδευτικός μπορεί να στηρίξει και να κατευθύνει και την προσπάθεια των γονιών σχετικά με το πώς να βοηθήσουν τα παιδιά τους να διαχειριστούν την οικονομική κρίση. Πιο συγκεκριμένα ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να τονίσει στους γονείς:

• Να εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Είναι σημαντικό οι γονείς να μιλάνε ανοιχτά στα παιδιά τους για τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς τους λαμβάνοντας, ωστόσο, υπόψη την ηλικία αλλά και το εξελικτικό στάδιο του κάθε παιδιού, ώστε να εκφράζονται και με τον ανάλογο τρόπο. Ειδικότερα τα μικρότερα παιδιά χρειάζονται μεγαλύτερη διαβεβαίωση ότι όλα θα πάνε καλά. Οι γονείς θα πρέπει να δείχνουν στα παιδιά τους ότι έχουν τον έλεγχο της κατάστασης ακόμα κι αν αισθάνονται ευάλωτοι ή θυμωμένοι.

• Να προετοιμάσουν τα παιδιά για οποιαδήποτε πιθανή αλλαγή. Στην περίπτωση που η οικογένεια αντιμετωπίζει κάποια αλλαγή στην οικονομική της κατάσταση, οι γονείς θα πρέπει να είναι ειλικρινείς απέναντι στα παιδιά και να μην τους αποκρύψουν την αλήθεια. Τα παιδιά εύκολα διαισθάνονται την ανησυχία των γονιών και η προσπάθεια των γονιών να καλύψουν δυσάρεστα γεγονότα με σκοπό την προστασία τους, το μόνο που προκαλεί είναι περισσότερη ανησυχία. Δε χρειάζεται να εξηγήσουν στα παιδιά όλα τα γεγονότα παρά μόνο εκείνα που μπορούν να κατανοήσουν. Σημαντικό είναι να υπενθυμίζουν στα παιδιά ότι είναι κοντά τους ό,τι κι αν συμβεί και ότι θα κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν για να ξεπεράσουν τη δύσκολη κατάσταση.

• Να μειώσουν τις συγκρούσεις. Σίγουρα σε περιόδους κρίσεων το αυξημένο άγχος σε συνδυασμό με τη δυσκολία μας να διαχειριστούμε το θυμό και τα νεύρα μας, έχουν σαν αποτέλεσμα έντονες συγκρούσεις. Δυστυχώς οι συγκρούσεις αυτές έχουν συναισθηματικό κόστος για τα παιδιά και καλό θα είναι όσον το δυνατόν να αποφεύγονται.

• Να περιορίσουν τις ειδήσεις. Είναι σημαντικό να υπάρχει ενημέρωση αλλά σε ένα βαθμό που δεν αυξάνει το άγχος και δεν τρομάζει τα παιδιά, καθώς τα μικρότερα παιδιά δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν την επικαιρότητα από την οικογενειακή πραγματικότητα.

• Να περάσουν χρόνο με τα παιδιά τους. Η συμμετοχή σε δραστηριότητες με τα παιδιά μειώνει το άγχος και ενδυναμώνει την αίσθηση ασφάλειας και ομαλότητας. Επίσης, τα παιδιά σε περιόδους έντονου άγχους έχουν ανάγκη για περισσότερη φυσική επαφή (π.χ. αγκαλιές), κάτι που οι γονείς θα πρέπει να είναι σε θέση προσφέρουν.

ΆΡΘΡΑ

Μελισσούλα

των Αργυρώ Παναγιώτου & Κάλλιας Ραμαντάνη Να µια ιδέα: Δημιουργούμε και άλλους ήρωες από...

Λουλούδι σε βάζο

των Αργυρώς Παναγιώτου & Κάλλιας Ραμαντάνη Να µια ιδέα: Δημιουργήστε πρωτότυπες κορνίζες...