Διαζύγιο: Πώς ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει το παιδί να διαχειριστεί τη δύσκολη αυτή περίοδο

Διαζύγιο: Πώς ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει το παιδί να διαχειριστεί τη δύσκολη αυτή περίοδο

Προσαρμογή -

επιμέλεια κειμένου

Νίκη Μουλαγιάννη,

MSc Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Όταν οι γονείς χωρίζουν, τα παιδιά έχουν μεγάλη ανάγκη από κάποιο σημαντικό πρόσωπο που μπορεί να τους προσφέρει ασφάλεια και σταθερότητα στη διάρκεια του έντονου στρες και των αλλαγών που βιώνουν εξαιτίας του διαζυγίου. Ένα τέτοιο πρόσωπο είναι και ο εκπαιδευτικός. Ο δεσμός που δημιουργείται ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και το παιδί σε μια περίοδο κρίσης, όπως ένα διαζύγιο, μπορεί να αποτελέσει την πιο σταθερή και ασφαλή σχέση για εκείνο. Το σχολείο και ο εκπαιδευτικός μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά το παιδί να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα.

Στην περίπτωση ενός διαζυγίου ο εκπαιδευτικός συχνά αναρωτιέται: Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί να καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει; Ποια σημάδια στη συμπεριφορά του παιδιού θα πρέπει να με ανησυχήσουν; Πώς μπορώ να επικεντρώσω την προσοχή και τη φροντίδα μου στο συγκεκριμένο παιδί, ενώ ταυτόχρονα και τα υπόλοιπα παιδιά στην τάξη με χρειάζονται;

Σε γενικές γραμμές το παιδί που βιώνει ένα διαζύγιο δε διαφέρει από τα υπόλοιπα παιδιά της ηλικίας του, με εξαίρεση το γεγονός ότι η διαδικασία του διαζυγίου μπορεί να του δημιουργήσει έντονο άγχος, φόβο, ανασφάλεια και σύγχυση για τις αλλαγές που πρόκειται να συμβούν. Αυτό βέβαια εξαρτάται και από την ηλικία του παιδιού, τη συναισθηματική του ωριμότητα, τη σχέση των γονιών και το κατά πόσο και με ποιον τρόπο οι γονείς το εμπλέκουν στη διαδικασία του διαζυγίου.

Το σίγουρο πάντως είναι ότι το διαζύγιο αποτελεί για τα περισσότερα παιδιά μια σημαντική απώλεια στη ζωή τους. Τα παιδιά αισθάνονται ότι η ζωή τους αλλάζει για πάντα, ενώ ταυτόχρονα αισθάνονται αδύναμα και ανήμπορα να αποτρέψουν τη δυσάρεστη αυτή αλλαγή. Συναισθήματα απώλειας, θλίψης και εγκατάλειψης κυριαρχούν. Επίσης, φόβος ότι το παιδί δεν πρόκειται να ξαναδεί τον άλλο γονέα, ότι θα χάσει το δωμάτιό του, τα πράγματά του, τους φίλους του κ.λπ. Στην κρίσιμη αυτή περίοδο ο εκπαιδευτικός μπορεί να προσφέρει στο παιδί ένα ασφαλές πλαίσιο, όπου θα μπορεί ελεύθερα να εκφράζει τα συναισθήματα, τους φόβους και τις ανησυχίες του, δίνοντάς του ταυτόχρονα μια καινούργια προοπτική όσον αφορά στην οικογένεια.

Ψυχολογικές αντιδράσεις των παιδιών στη διάρκεια του διαζυγίου

Ο εκπαιδευτικός μπορεί να παρατηρήσει ήπιες αλλά και πιο έντονες αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού ως αποτέλεσμα της διαδικασίας του διαζυγίου. Συνήθως τα παιδιά είναι περισσότερο ευάλωτα σε συναισθηματικές αντιδράσεις όπως:

• Λύπη: το παιδί αποσύρεται ή κλαίει συχνά.

• Ενοχή: το παιδί κατηγορεί τον εαυτό του για το διαζύγιο των γονιών του.

• Φόβος: το παιδί ανησυχεί ότι ο γονέας που φεύγει θα το εγκαταλείψει.

• Ντροπή: το παιδί ντρέπεται που οι γονείς του ζουν σε διαφορετικά σπίτια.

• Θυμός: το παιδί θυμώνει με τους γονείς του και δεν εμπιστεύεται κανέναν και τίποτα που δεν καταλαβαίνει.

• Κατάθλιψη: το παιδί εμφανίζει πονοκεφάλους, στομαχόπονο, έντονη θλίψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, απόσυρση.

• Άρνηση: το παιδί πιστεύει ότι οι γονείς του θα είναι ξανά μαζί.

• Παλινδρόμηση: το παιδί μιλάει σαν μωρό ή συμπεριφέρεται σαν παιδί μικρότερης ηλικίας.

Πώς ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει

• Να διασφαλίσει την ομαλή λειτουργία της τάξης. Λόγω του διαζυγίου η ατμόσφαιρα που επικρατεί στο σπίτι είναι συνήθως δύσκολη και χαοτική, ενώ το παιδί βιώνει άγχος, ανασφάλεια και αβεβαιότητα γι’ αυτό που πρόκειται να συμβεί. Γι’ αυτό το λόγο ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να φροντίσει η τάξη να λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε να υπάρχει συνέπεια, δομή, οργάνωση, πειθαρχία, προγραμματισμός, κανόνες, που θα βοηθήσουν το παιδί να αισθανθεί ασφάλεια και σταθερότητα, κάτι που έχει τόσο ανάγκη την κρίσιμη αυτή περίοδο.

• Να ενθαρρύνει την ανοιχτή συζήτηση. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να παρέχει ευκαιρίες για συζήτηση, όπου τα παιδιά θα μπορούν να εκφράζουν ελεύθερα τα συναισθήματά τους, ακόμα και για δύσκολα θέματα. Στην περίπτωση του διαζυγίου για παράδειγμα, ο εκπαιδευτικός μπορεί να μιλήσει για τις αλλαγές που μπορεί να συμβούν στη δομή μιας οικογένειας στο πέρασμα του χρόνου, κάτι που είναι φυσιολογικό αλλά όχι πάντα εύκολο. Μπορεί επίσης να αναφερθεί στις διάφορες μορφές οικογένειας όπως: οικογένεια με δύο γονείς παρόντες, οικογένεια που τα παιδιά ζουν με τον ένα γονέα, οικογένειες που τα παιδιά ζουν με τους παππούδες ή με τους θείους κ.λπ., να διαβάσει βιβλία στην τάξη και να προτείνει ταινίες που αναφέρονται στο συγκεκριμένο θέμα.

• Να ενθαρρύνει την έκφραση των συναισθημάτων. Ένα διαζύγιο αποτελεί μια συναισθηματικά φορτισμένη διαδικασία και για το παιδί. Ο εκπαιδευτικός με το να είναι κοντά στο παιδί δείχνοντας κατανόηση, ενσυναίσθηση και προσφέροντας στήριξη μπορεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη του, προκειμένου κι εκείνο στη συνέχεια να νιώσει άνετα να εκφράσει τα συναισθήματα, τους φόβους και τις ανησυχίες του. Το παιδί είναι σημαντικό να γνωρίζει ότι μπορεί να απευθυνθεί στον εκπαιδευτικό οποιαδήποτε στιγμή νιώσει την ανάγκη να μιλήσει.

• Να βοηθήσει το παιδί να κατανοήσει τι έχει συμβεί. Το παιδί χρειάζεται να καταλάβει ότι δε φταίει για το διαζύγιο των γονιών του και ότι δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματα που υπάρχουν ανάμεσα σε εκείνους. Συχνά τα παιδιά εμφανίζουν σοβαρές συναισθηματικές δυσκολίες επειδή κατηγορούν τον εαυτό τους για το χωρισμό των γονιών τους. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να βοηθήσει το παιδί να εκφράσει τα συγκεκριμένα συναισθήματα ενοχής, να κατανοήσει τι συμβαίνει και να αποδεχτεί τη νέα πραγματικότητα.

• Να ενισχύσει την αυτοεκτίμησή του. Συχνά τα παιδιά που βιώνουν ένα διαζύγιο παρουσιάζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και νιώθουν ότι δεν αξίζουν. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των παιδιών στις δραστηριότητες της τάξης, να τους προσφέρει ευκαιρίες όπου μπορούν να αναδείξουν τις δυνατότητες και τα ταλέντα τους και να επιβραβεύει την προσπάθεια και την πρόοδό τους.

• Να βάζει όρια όταν χρειάζεται. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να στηρίζει το παιδί και να δείχνει κατανόηση για τη δύσκολη κατάσταση που βιώνει. Ωστόσο, το διαζύγιο δεν αποτελεί δικαιολογία για οποιαδήποτε χειριστική ή ανάρμοστη συμπεριφορά από την πλευρά του παιδιού. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να βάζει όρια στο πόσο ανεκτικός μπορεί να είναι και να φροντίζει τα όρια αυτά να γίνονται κατανοητά στο παιδί.

• Να είναι σε επιφυλακή για τυχόν αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού. Ένα διαζύγιο επιφέρει σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού όπως χαμηλή απόδοση, συχνές απουσίες, αδιαφορία για τις σχολικές δραστηριότητες, απόσυρση, κατάθλιψη, άγχος, έντονα ξεσπάσματα θυμού, επιθετικότητα κ.τ.λ. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι σε θέση να διακρίνει τέτοιου είδους αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού και να ενημερώνει τους γονείς σχετικά με τις παρατηρήσεις του. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα ο εκπαιδευτικός μπορεί να προτείνει στους γονείς να απευθυνθούν στο σχολικό σύμβουλο ή ψυχολόγο για περαιτέρω βοήθεια.

• Να είναι σε συνεργασία με τους γονείς του παιδιού. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να επικοινωνεί συχνά με τους γονείς του παιδιού, ώστε να ανταλλάσουν πληροφορίες σχετικά με τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζει το παιδί λόγω του διαζυγίου και για οτιδήποτε αφορά στη συμπεριφορά του και την απόδοσή του στο σχολείο.

• Να προσφέρει μια διαφορετική οπτική όσον αφορά στο διαζύγιο. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά, κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας, να δουν τις θετικές επιπτώσεις του διαζυγίου στη ζωή τους, όπως ότι το διαζύγιο μπορεί να αποτελεί το ξεκίνημα μιας καλύτερης ζωής για εκείνα, είναι μια εμπειρία που βοηθά στην προσωπική τους ανάπτυξη και ωρίμανση και ταυτόχρονα τους μαθαίνει τι σημαίνει υπευθυνότητα και προσαρμοστικότητα, σεβασμός και αποδοχή στις επιλογές μας και στις επιλογές του άλλου.

ΆΡΘΡΑ

Πώς ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει το παιδί να διαχειριστεί την απώλεια και το πένθος

Προσαρμογή - επιμέλεια κειμένου Νίκη Μουλαγιάννη, MSc Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή...

Οικονομική κρίση: Πώς μπορεί ο εκπαιδευτικός να βοηθήσει παιδιά και γονείς να διαχειριστούν αποτελεσματικά αβέβαιες και κρίσιμες καταστάσεις

Προσαρμογή - επιμέλεια κειμένου Νίκη Μουλαγιάννη, MSc Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή...