1. Εκπαίδευση στις αξίες ζωής: Προσανατολισμοί, δυνατότητες, προοπτικές μέσα από τα Προγράμματα Σπουδών για το νηπιαγωγείο

1.	Εκπαίδευση στις αξίες ζωής: Προσανατολισμοί, δυνατότητες, προοπτικές μέσα από τα Προγράμματα Σπουδών για το νηπιαγωγείο

Γράφουν

η Καρυδά Ελένη,

Σχολική Σύμβουλος

Δημοτικής Εκπαίδευσης,

η Καζέλα Κατερίνα,

Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής

και η Κουτή Μαρία,

Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η φιλοσοφία και η σκοποθεσία στη σύγχρονη εκπαίδευση προϋποθέτουν τη γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των μαθητών. Αυτήν ακριβώς την αντίληψη αντικατοπτρίζει και η άποψη του Jacques Delors, σύμφωνα με την οποία οι νέοι μας δεν πρέπει να καθοδηγούνται στο «να ξέρουν» και «να κάνουν», αλλά στο «να υπάρχουν» και «να ζουν μαζί», (Learning: The Treasure Within, 1996). Με βάση τη συγκεκριμένη θέση, εκπαιδευτικοί και γονείς καλούνται να διαχειριστούν αποτελεσματικά τον ιδεαλισμό, τις ελπίδες και τα οράματα των νέων σε μια προσπάθεια αποτροπής της τάσης αποευαισθητοποίησης και απανθρωπισμού του ανθρώπου από τον άνθρωπο.

Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίος ο επαναπροσδιορισμός του συστήματος αξιών, που έχουμε υιοθετήσει μέχρι σήμερα, ως άτομα και ως κοινωνίες μέσα από την επαναθεώρηση των βασικών σκοπών της εκπαίδευσης γενικότερα και των Προγραμμάτων Σπουδών ειδικότερα (Audigier, 1993).

ΑΞΙΕΣ ΖΩΗΣ.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΙΣ ΑΞΙΕΣ ΖΩΗΣ

Οι γενικοί σκοποί της σχολικής εκπαίδευσης που αφορούν αξίες, σύμφωνα με τον παραγωγικό τρόπο σκέψης, εξειδικεύονται περαιτέρω με τους αξιακούς σκοπούς της διδασκαλίας των γνωστικών αντικειμένων και τους επιμέρους συναισθηματικούς και κοινωνικούς στόχους των θεματικών ενοτήτων και υποενοτήτων.

Στη συγκεκριμένη εργασία καταγράφουμε τους συναισθηματικούς και κοινωνικούς στόχους που παραπέμπουν στις Αξίες Ζωής στην εποχή μας με κομβικό σημείο αναφοράς τις 12 κύριες προσωπικές και κοινωνικές αξίες, όπως αναδεικνύονται μέσα από την Εκπαίδευση στις Αξίες Ζωής (Αξίες Ζωής-Ένας Οδηγός, 1996, Living Values Education, 2009α, 2009β, Tillman, D.G & Colomina, P.Q, 2000) και είναι οι εξής:

Η συνεργασία, η ελευθερία, ο σεβασμός, η αγάπη, η ειρήνη, η υπευθυνότητα, η απλότητα, η ανεκτικότητα, η ενότητα, η ευτυχία, η εντιμότητα, η ταπεινότητα.

Οι βασικές αρχές της Εκπαίδευσης στις Αξίες Ζωής συγκροτούνται με βάση τις εξής συνιστώσες (Living Values Education, 2009β): α) Η εκπαίδευση αποτελεί αυταξία και ως εκ τούτου προϋποθέτει κατάλληλη και ποιοτική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και συνεχή επαγγελματική αναβάθμιση, β) Η εκπαίδευση δεν είναι ουδέτερη και ως εκ τούτου προϋποθέτει τη διδασκαλία αξιών μέσα από την καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας και φαντασίας, με στόχο την αυτογνωσία και την ανάπτυξη ενδοπροσωπικών και διαπροσωπικών δεξιοτήτων, γ) Η εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη της ανθρώπινης οντότητας μέσα στο «παγκόσμιο γίγνεσθαι» και ενδιαφέρεται για την πνευματική, συναισθηματική, ηθική και σωματική ανάπτυξη του ανθρώπου.

Το συντονισμό και την υποστήριξη διεθνών Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων σε σχέση με την Εκπαίδευση στις Αξίες Ζωής διευκολύνουν οι εξής Οργανισμοί (Living Values Education, 2009β): α) Ο Διεθνής Οργανισμός για την Εκπαίδευση στις Αξίες Ζωής (Association for Living Values Education International-ALIVE), β) Ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμό (The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization-UNESCO), γ) Άλλοι οργανισμοί, σύλλογοι, κυβερνητικοί φορείς, ιδρύματα, συλλογικά όργανα και άτομα.

Εξάλλου, τα αποτελέσματα από την εφαρμογή Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων για τις Αξίες Ζωής σε πολλές χώρες του κόσμου είναι ενθαρρυντικά. Κατά πρώτον, παραπέμπουμε στις σχετικές μαρτυρίες εκπαιδευτικών από την Ισλανδία, το Λίβανο, τις Βερμούδες, τις Η.Π.Α, την Κένυα, τη Ν. Αφρική, την Αυστραλία, την Ταϊλάνδη, και άλλες χώρες (Living Values Education, 2009α). Επιπλέον, παραπέμπουμε στις σχετικές αναφορές-επίσημες αξιολογήσεις Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων συναφών με τις Αξίες Ζωής στο Βιετνάμ, στην Αυστραλία, στη Νότια Ουαλία, στη Βενεζουέλα, στο Λίβανο και σε άλλες χώρες (Living Values Education, 2009β).

Η ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΑΞΙΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

Η Εκπαίδευση στις Αξίες Ζωής υπό την ευρεία έννοια του όρου έχει επηρεάσει και διατρέχει τα σύγχρονα Προγράμματα Σπουδών, τα οποία δεν είναι πλέον στοχοκεντρικά, δεν αποτελούν καταλόγους ύλης, αλλά δίνουν έμφαση στις διαδικασίες. Δηλαδή, εκτός από τη στοχοθεσία του περιεχομένου αξιών και τις προτεινόμενες γενικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις στα Προγράμματα Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ-Α.Π.Σ, ΦΕΚ 303/13-03-03), καθοριστικής σημασίας ζήτημα θεωρείται η ανάδειξη ποικίλων βιωματικών δραστηριοτήτων (activities) και καλών διδακτικών πρακτικών (practices). Συνεπώς, η υποστήριξη Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων συναφών με την Εκπαίδευση στις Αξίες Ζωής ενδείκνυται να γίνεται μέσα από παιγνιώδεις δραστηριότητες, ορισμένες κατηγορίες από τις οποίες είναι οι εξής (Tillman, 2000β, Tillman & Hsu, 2000, Lovat, & Toomey 2009, Καρυδά, 2009, Καζέλα, 2009): Τα παιχνίδια ρόλων και οι προσομοιώσεις πραγματικών καταστάσεων από την καθημερινή ζωή, τα αισθητηριακά παιχνίδια, το θεατρικό παιχνίδι και το κουκλοθέατρο, οι τεχνικές αφήγησης ιστοριών, η δραματοποίηση ιστοριών, οι ελεύθερες εικαστικές δραστηριότητες, οι γλωσσικές δραστηριότητες (π.χ. προσφιλείς εκφράσεις, ατάκες συμφιλίωσης, κ.ά.), τα τραγούδια, η συζήτηση στην παρεούλα, οι τεχνικές αυτοσυγκέντρωσης και αυτοελέγχου, γνωριμίας και εμπιστοσύνης, διαχείρισης ή επίλυσης συγκρούσεων, ανακύκλησης της θετικής ενέργειας, ενεργητικής ακρόασης, κ.ά.

Επιπροσθέτως, σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, αλλά κυρίως στην προσχολική εκπαίδευση υπάρχει επιτακτική ανάγκη να δίνεται έμφαση στη συνεργασία με τους γονείς των μαθητών ως προς τα ζητήματα που αφορούν στην Εκπαίδευση στις Αξίες Ζωής (Tillman, 2000α, 1998).

Οι γενικές αρχές του Διαθεματικού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών και των επιμέρους Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών συνάδουν με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο στη χώρα μας (βλ. Σύνταγμα, άρθρο 16, παρ. 2 και Ν. 1566/85, άρθρο 1, παρ.1), το οποίο καθορίζει και τους γενικούς σκοπούς του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Έτσι, με βάση τις γενικές αρχές της εκπαίδευσης, όπως διατυπώνονται στο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το νηπιαγωγείο και την υποχρεωτική εκπαίδευση και στα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών (ΦΕΚ 303/13-03-03), μεταξύ των άλλων θεωρούνται αναγκαία τα εξής: α) Η υιοθέτηση προτύπων συμπεριφοράς που χαρακτηρίζονται από σεβασμό στις πνευματικές και ανθρωπιστικές αξίες, β) η καλλιέργεια κοινών στάσεων και αξιών με γνώμονα την ευαισθητοποίηση σε θέματα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος αλλά και σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παγκόσμιας ειρήνης και διασφάλισης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Ειδικότερα, θα λέγαμε ότι η όλη φιλοσοφία και σκοποθεσία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος και των Προγραμμάτων Σπουδών εστιάζει και προβάλλει τις παρακάτω αξίες: α) Την αξία της εθνικής ανεξαρτησίας, β) Την αξία της διεθνούς ειρήνης, της ασφάλειας και της συνεργασίας, γ) Την αξία της θρησκευτικής συνείδησης και ανεξιθρησκίας, δ) Την αξία της ανθρώπινης ζωής, ε) Την αξία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής, στ) Την αξία της υπευθυνότητας και της ελευθερίας, ζ) Την αξία της κοινωνικής δικαιοσύνης, η) Την αξία του δημοκρατικού πολιτεύματος.

ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η εργασία αυτή αποσκοπεί:

1. Στον εντοπισμό και καταγραφή των αναφορών, των σχετικών με τις Αξίες Ζωής στο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ, 2003).

2. Στον εντοπισμό και καταγραφή των αναφορών, των σχετικών με τις Αξίες Ζωής στα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών προσχολικής εκπαίδευσης, της Γλώσσας, των Μαθηματικών, της Μελέτης Περιβάλλοντος, της Δημιουργίας-Έκφρασης και της Πληροφορικής, ως προς τις επιδιώξεις και το περιεχόμενό τους (Α.Π.Σ, 2003).

3. Στη συγκριτική αποτίμηση των παραπάνω αναφορών με αυτές που υιοθετούνται από διεθνείς οργανισμούς και αφορούν στις δώδεκα (12) κύριες προσωπικές και κοινωνικές αξίες, υπό την ευρεία έννοια του όρου (Living Values Education, 2009α &2009β).

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Ακολουθήσαμε τη μέθοδο της ανάλυσης περιεχομένου για την έρευνά μας.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ

ΜΕ ΤΙΣ ΑΞΙΕΣ ΖΩΗΣ

Αναφορές στο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο

Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο

Στην ενότητα Ι (Σκοπός):

Το νηπιαγωγείο ως φορέας κοινωνικοποίησης αποσκοπεί στο να κοινωνικοποιεί τους μαθητές ομαλά και πολύπλευρα.

Στην ενότητα ΙΙ (Προγράμματα για την εκπαίδευση των μικρών παιδιών):

1. Στο σχεδιασμό των προγραμμάτων λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικές αξίες.

2. Να αποκτήσουν βαθμιαία τα παιδιά αξίες και στάσεις, ώστε να μπορέσουν να ζήσουν δημιουργικά και ευτυχισμένα.

Στην ενότητα III (Βασικές αρχές του Διαθεματικού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο):

1. Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα προκειμένου να είναι αναπτυξιακά κατάλληλο και αποτελεσματικό για όλα τα παιδιά του νηπιαγωγείου θα πρέπει να προκαλεί το ενδιαφέρον για τη μάθηση και την ανάπτυξη και καλλιέργεια δεξιοτήτων, στάσεων και αξιών.

Στην ενότητα IV (Προγράμματα σχεδιασμού και ανάπτυξης δραστηριοτήτων):

1. Παράγραφος Γ: Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο θα πρέπει να αναπτύσσουν τις βασικές ικανότητες συνεργασίας και ταυτόχρονα να συνειδητοποιούν τη μοναδικότητά τους και να εντοπίζουν τις ομοιότητες και τις διαφορές τους με τους άλλους και να τις σέβονται.

Στην ενότητα V (Μεθοδολογία):

1. Παράγραφος Β: Ο εκπαιδευτικός οργανώνει ελκυστικές μαθησιακές εμπειρίες μέσα σε πνεύμα συνεργασίας, ενθάρρυνσης, εμπιστοσύνης, αποδοχής, αγάπης και επιμερισμού της εργασίας και των ρόλων.

2. Παράγραφος Γ: Οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται ενθαρρύνουν τη πρωτοβουλία, τη συνεργασία, τη δημιουργικότητα και το διάλογο.

3. Παράγραφος Γ: να συνεργάζονται και να κοινωνικοποιούνται.

Στην ενότητα VI (Αξιολόγηση):

1. Παράγραφος Α: …καθώς αναπτύσσει νέες αντιλήψεις, στάσεις, αξίες και δεξιότητες.

2. Παράγραφος Γ: α). και τι μπορεί να κάνει σε συνεργασία με τα άλλα παιδιά.

β). Δίνεται έμφαση και αναδεικνύονται η υπευθυνότητα μέσα από τη συλλογική εργασία.

Αναφορές στα Αναλυτικά

Προγράμματα Σπουδών

για το νηπιαγωγείο

O Άξονας α΄ παραπέμπει σε αναφορές από το πεδίο Επιδιώξεις και ο Άξονας β΄ σε αναφορές από το πεδίο Περιεχόμενα.

1.2.1. Πρόγραμμα σχεδιασμού και ανάπτυξης δραστηριοτήτων Γλώσσας:

Άξονας α΄. Να εξηγούν και να ερμηνεύουν.

Άξονας β΄. Να δίνουν εξηγήσεις για διάφορες επιλογές και προτιμήσεις τους και να αιτιολογούν τις απόψεις τους.

Άξονας α΄. Να συμμετέχουν σε συζητήσεις και να χρησιμοποιούν στοιχειώδη επιχειρηματολογία.

Άξονας β΄. Να συνειδητοποιούν ότι σε κάθε συζήτηση οι συμμετέχοντες είναι διαδοχικά ομιλητές και ακροατές Να ενθαρρύνονται στην ανάπτυξη της στοιχειώδης επιχειρηματολογίας, ώστε να αιτιολογούν τις απόψεις τους και να μπορούν να πείθουν τους συνομιλητές τους. Να μαθαίνουν να ακούν τους συνομιλητές τους, χωρίς να τους διακόπτουν, και να μιλούν την κατάλληλη στιγμή, αφού λάβουν υπόψη τι έχει προηγηθεί.

1.2.2. Πρόγραμμα σχεδιασμού και ανάπτυξης δραστηριοτήτων Μελέτης Περιβάλλοντος:

Άξονας α΄. Να αναπτύξουν την αυτοεκτίμησή τους.

Άξονας α΄. Να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και ευθύνες και να αναπτύσσουν θετικά συναισθήματα για τον εαυτό τους. Να τους δίνονται ευκαιρίες να εκφράσουν ελεύθερα τις απόψεις και τις εμπειρίες τους και να αποκτούν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους.

Άξονας α΄. Να αναπτύξουν ικανότητες συνεργασίας.

Άξονας β΄. Να συνεργάζονται και να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, να ρωτούν, να παρουσιάζουν και να συζητούν τις ιδέες τους. Να ενθαρρύνονται να αναγνωρίζουν και να υιοθετούν κάποιες φορές τις απόψεις των άλλων. Να ζητούν και να δίνουν βοήθεια. Να ενθαρρύνονται να συνεργάζονται αποτελεσματικά με τους ενήλικες.

Άξονας α΄. Να κατανοούν την αξία της ομαδικής εργασίας.

Άξονας β΄. Να διαπραγματεύονται τις συγκρούσεις ή εντάσεις που προκύπτουν από τη συνεργασία. Να αξιολογούν τη συμπεριφορά τους, να αντιλαμβάνονται τα όριά τους και να οδηγούνται σε κοινά αποδεκτούς κανόνες που είναι αναγκαίοι για την ομαλή συμβίωση.

Άξονας α΄. Να συνειδητοποιούν τη μοναδικότητά τους, αλλά και να εντοπίζουν τις ομοιότητες και διαφορές τους με τους άλλους και να τις σέβονται.

Άξονας β΄. Να αποδέχονται ανθρώπους με διαφορετικές γλωσσικές, πολιτιστικές ή θρησκευτικές καταβολές, να συνεργάζονται και να οικοδομούν δεσμούς φιλίας μαζί τους.

Άξονας α΄. Να αναπτύσσουν συναισθήματα αγάπης και αδελφοσύνης για όλα τα πλάσματα της γης.

Άξονας β΄. Να καλλιεργείται η αγάπη και η αλληλεγγύη προς τους συνανθρώπους μας και τα πλάσματα της γης.

1.2.3. Πρόγραμμα σχεδιασμού και ανάπτυξης δραστηριοτήτων Δημιουργίας και Έκφρασης:

1.2.3.1. Δραματική Τέχνη

Άξονας α΄. Να συνεργάζονται και να δημιουργούν από κοινού.

Άξονας β΄. Να ελέγχουν τον παρορμητισμό τους και να επικοινωνούν μέσα από τους ρόλους. Να συμμετέχουν σε ομαδικές δραστηριότητες.

1.2.3.2. Φυσική Αγωγή

Άξονας α΄. Να αναπτύσσουν σταδιακά θετικές στάσεις για συνεργασία και αλληλοαποδοχή και υποστήριξη.

Άξονας β΄. Να αναγνωρίζουν την ανάγκη για συνεργασία με τους άλλους.

1.2.4. Πρόγραμμα σχεδιασμού και ανάπτυξης δραστηριοτήτων Πληροφορικής

Άξονας α΄. Να συνεργάζονται σε ομάδες για την παραγωγή κάποιου έργου και να σέβονται τις απόψεις και την εργασία των άλλων.

Άξονας β΄. Να μάθουν να συνεργάζονται.

ΣΥΖΗΤΗΣΗ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Με βάση τη μελέτη των αποτελεσμάτων της έρευνας διαπιστώνουμε τα εξής:

1. Στο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών υπάρχουν σαφείς αναφορές στις Αξίες Ζωής, με έμφαση στις αξίες της συνεργασίας, του σεβασμού, της αγάπης και της υπευθυνότητας. Επίσης, για την αξία της συνεργασίας αναδεικνύονται ως υπάλληλες αξίες η αξία της εμπιστοσύνης, του διαλόγου και του καταμερισμού ρόλων. Επίσης, για την αξία του σεβασμού αναδεικνύονται ως υπάλληλες αξίες η αξία της αποδοχής της διαφορετικότητας, ενώ για την αξία της αγάπης ως υπάλληλη αξία αναδεικνύεται η αξία της ενθάρρυνσης. Εξάλλου, για την αξία της υπευθυνότητας ως υπάλληλη αξία αναδεικνύεται η αξία λήψης πρωτοβουλιών και αποτελεσματικής συλλογικής εργασίας. Επιπροσθέτως, σε μικρότερο βαθμό και με έμμεσο τρόπο υπάρχουν αναφορές στις αξίες της ειρήνης και της ευτυχίας.

Ωστόσο, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι στο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών δεν υπάρχουν σαφείς αναφορές για συγκεκριμένες Αξίες Ζωής, όπως είναι η απλότητα, η ανεκτικότητα, η ενότητα, η εντιμότητα και η ταπεινότητα.

2. Στο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών και συγκεκριμένα ως προς το γνωστικό αντικείμενο της Γλώσσας αναδεικνύονται οι αξίες της ανεκτικότητας και του σεβασμού μέσα από την αποδοχή της διαφορετικότητας των απόψεων, του τρόπου και του ύφους έκφρασης. Επίσης, αναδεικνύεται η αξία της συνεργασίας μέσα από την εναλλαγή των ρόλων ομιλητή-ακροατή, καθώς και η αξία της ελευθερίας μέσα από την έκφραση και επιχειρηματολογία. Επιπροσθέτως, αναδεικνύεται με τρόπο συγκεκαλυμμένο η αξία της εγκράτειας (βλ. αποτροπή του να είναι κανείς προπέτης), ως υπάλληλης αξίας αυτής του σεβασμού.

3. Στο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών και συγκεκριμένα ως προς το γνωστικό αντικείμενο της Μελέτης του Περιβάλλοντος αναδεικνύονται οι αξίες του σεβασμού (αποδοχή διαφορετικότητας), της ταπεινότητας (αναγνώριση και υιοθέτηση ενίοτε των απόψεων των άλλων), της υπευθυνότητας, της ειρήνης (διαπραγμάτευση συγκρούσεων ή εντάσεων), της ευτυχίας (ανάπτυξη θετικών συναισθημάτων για τον εαυτό μας), της αγάπης (παροχή βοήθειας ή αποδοχή βοήθειας), της ανεκτικότητας και της συνεργασίας (αλληλεπίδραση με αντίληψη και τήρηση των ορίων μας-προσωπικού μας χώρου), της ελευθερίας (συζήτηση και παρουσίαση ιδεών) και της εντιμότητας (υιοθέτηση κοινών αποδεκτών κανόνων). Επιπροσθέτως, αναδεικνύονται και άλλες αξίες, όπως για παράδειγμα η φυσική περιέργεια (βλ. οι μαθητές …να ρωτούν).

4. Στο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών και συγκεκριμένα ως προς τα γνωστικά αντικείμενα της Δραματικής Τέχνης, της Φυσικής Αγωγής και της Πληροφορικής αναδεικνύονται κυρίως η αξία της συνεργασίας, η οποία βρίσκεται στην πρώτη θέση ανάμεσα στις 12 κύριες προσωπικές και κοινωνικές αξίες.

Γενικότερα θα λέγαμε ότι, στα ισχύοντα Προγράμματα Σπουδών για το νηπιαγωγείο εκπροσωπούνται ορισμένες κύριες Αξίες Ζωής με προεξάρχουσα αυτή της συνεργασίας, ενώ δεν εκπροσωπούνται Αξίες Ζωής, όπως είναι η απλότητα (συμπεριλαμβανομένης και της έννοιας της αυτάρκειας), η εντιμότητα (υιοθέτηση θετικών μορφών συμπεριφοράς), η ταπεινότητα (συμπεριλαμβανομένης και της υιοθέτησης μορφών συμπεριφοράς κατά της επιδειξιμανίας) και η ενότητα (συμπεριλαμβανομένης και της αξίας της ομόνοιας). Επειδή δε πάντοτε οι δείκτες στην εκπαίδευση είναι σημαντικοί κυρίως ως προς τον ποιοτικό τους χαρακτήρα, οι αρχές που δεν εκπροσωπούνται στα ισχύοντα Προγράμματα Σπουδών δεν παύουν να έχουν καθοριστική σημασία στη διαμόρφωση της ταυτότητας του ενεργού Ευρωπαίου Πολίτη σε αναφορά με την έννοια της πολιτειότητας (Βάος, 2008).

Υπ’ αυτήν την έννοια, είναι πολύ χρήσιμο και γόνιμο να γνωρίζουν οι νηπιαγωγοί, ποιες από τις κύριες Αξίες Ζωής περιλαμβάνονται και αναδεικνύονται στα Προγράμματα Σπουδών του νηπιαγωγείου, αλλά κυρίως ποιες δεν εκπροσωπούνται, ώστε να τις αναδεικνύουν, όταν και εφόσον προκύπτουν έμμεσα, ως υπερκείμενες ή υπάλληλες αξίες άλλων αξιών στο ευρύτερο σημασιολογικό πλαίσιο του περιεχομένου τους. Για το σκοπό αυτό υπάρχουν σήμερα στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα ποικίλες εκπαιδευτικές δομές και πλαίσια, τα οποία μπορεί να αξιοποιηθούν.

Στην περίπτωση αυτή θεωρούμε κατάλληλο το θεσμικό πλαίσιο υλοποίησης των Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων ή αυτό των Σχολικών Καινοτομιών στην προσχολική εκπαίδευση, αλλά και σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης (Tillman, 200, Unesco, 2000), με την προϋπόθεση βέβαια της συνεχιζόμενης επιμόρφωσης και επαγγελματικής αναβάθμισης των εκπαιδευτικών.

Άλλες προοπτικές για την Εκπαίδευση στις Αξίες Ζωής είναι οι εξής: α) Η ανάπτυξη κοινοτήτων μάθησης, β) οι υποστηρικτικοί οργανισμοί και οι δραστηριότητές τους (διοργάνωση ημερίδων, σεμιναρίων, χορήγηση βοηθημάτων και υλικού, παροχή συμβουλευτικής καθοδήγησης), γ) Η αποτίμηση των αποτελεσμάτων από την εφαρμογή σχετικών διεθνών εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Audigier, F. (1993), Teaching about society, passing on values, Strasbourg: Council of Europe.

Βάος, Α.. (2008), Ενεργός πολίτης και εκπαίδευση, Επιμέλεια-εισαγωγή: Μπάλιας, Σ., Αθήνα: Παπαζήση.

Hawkes, N. (2003), How to inspire and develop Positive Values in your classroom, Published by LDA, ISBN 1-85503-371-2.

Καζέλα, Κ. (2009), Ομαδοσυνεργατική Διδασκαλία και Μάθηση στην Προσχολική Εκπαίδευση, Θεωρία και Πρακτικές Εφαρμογές, Αθήνα:Οδυσσέας (υπό έκδοση).

Καρυδά, Ε. (2009), Η Μέθοδος project «Βήμα προς βήμα», Αθήνα: Σαββάλας.

Κουτή, Μ. (2006), Οι περί Παιδείας θέσεις του Πλάτωνος και η διαχρονική τους αξία, Αθήνα: Λύχνος.

Lovat, T. & Toomey, R. (2009), Values Education and Quality Teaching:The Double Helix Effect, Springer Netherlands.

Tillman, D. G. & Colomina, P.Q, (2000), Living Values: An Educational Program Educator Training Guide, Florida: Health Communication Inc.

Tillman, D. G. & Hsu, D, (2000), Living Values: An Educational Program (Activities for Children Ages 3-7), Florida: Health Communication Inc.

Tillman, D. G. (2000α), Living Values:An Educational Program, Living ValuesParent Groups:A Facilitator Guide, Florida: Health Communication.

Tillman, D. G. (2000β), Living Values: An Educational Program (Activities for Children Ages 8-14), Florida: Health Communication Inc.

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Delors, Jacques, et al. (1996), Learning: The Treasure Within, Report to UNESCO

Publishing, ISBN, 0-7306-9037-7.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΙ ΙΣΤΟΤΟΠΟΙ-ΠΗΓΕΣ

http://www.bkwsu.com: Αξίες Ζωής-Ένας Οδηγός, (1996)

UNESCO, (2000),http://www.education.unesco.org/educprog/ecf/index.htm

http://www.livingvalueseducation.org: Living Values Education (2009α), Testimonials.

http://www.//livingvalues.net: Living Values Education (2009β), Overview.

www.unesco.org/library

Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών-Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών, (ΦΕΚ 303/13-03-03).

Tillman, D. G. (2002), Theoritical Background and Support for Living Values: An

Educational Program, (http://www.livingvalueseducation.org/Art

ΆΡΘΡΑ

Τα νεραϊδάκια με τα πινέλα

Κουκλοθέατρο | TA ΝΕΡΑΪΔΑΚΙΑΜΕ ΤΑ ΠΙΝΕΛΑ Γράφει η Δανάη Παπαδάκη ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Ήταν μια γκρίζα...

Πολύχρωμα φτερά και σαν ψαλίδι η ουρά

Κουκλοθέατρο | ΠΟΛΥΧΡΩΜΑ ΦΤΕΡΑ ΚΑΙ ΣΑΝ ΨΑΛΙΔΙ Η ΟΥΡΑ Γράφει η Φυλλιώ Νικολούδη, Διδάκτωρ...